Πολιτικός Αμοραλισμός

"Chessboard of Good and Evil" by Olivia Boa, Switzerland

Την ζωή πολλών πολιτικών χαρακτηρίζει η φράση «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα». Στην πράξη βέβαια και στο 99,9% των περιπτώσεων, κανείς στην πορεία δεν θυμάται το σκοπό και απομένει μόνο το μέσον ως μοναδικό επιδιωκόμενο. Αξίες, αρχές, ιδεολογίες και ιδεολογήματα, οράματα και όνειρα υποτάσσονται σταδιακά και ανεπαίσθητα στην προσωπική αναρρίχηση σε δομές εξουσίας – η οποία επιδιώκεται στο όνομά τους – και για να επιτευχθεί αυτή και να διατηρηθεί στη θέση του ο πολιτικός, χρησιμοποιεί τα πάντα.   

Το παραπάνω είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της παρουσίας μιας ολόκληρης γενιάς πολιτικών που περιγράφεται καλύτερα με την φράση «πολιτικός αμοραλισμός».

Ο πολιτικός αμοραλισμός ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό και για την κρίση – η οποία είναι γενικά παραδεχτό ότι δεν είναι απλά μια δημοσιονομική κρίση – και για την απαξίωση της πολιτικής και των πολιτικών. Ο πολιτικός αμοραλισμός είναι ο προθάλαμος του ολοκληρωτισμού.

Θα πίστευε κανείς ότι η κρίση θα οδηγούσε σε αυτόματη απόρριψη του πολιτικού αμοραλισμού. Φευ!

Είναι λυπηρό αλλά είναι γεγονός να παρατηρεί κανείς ότι νεαροί βλαστοί, φρέσκοι στην πολιτική αρένα κάθε μεγέθους ή επιπέδου, από όλα τα χαρακτηριστικά των πολιτικών οι οποίοι ανδρώθηκαν στην προ κρίσης εποχή, επέλεξαν να υιοθετήσουν τον πολιτικό αμοραλισμό.

Τα πάντα γίνονται εύκολα και ξεδιάντροπα θυσία στο όνομα του σκοπού. Δεν υπάρχουν ηθικοί κανόνες, δεν υπάρχουν θεμελιώδεις αρχές, δεν υπάρχουν όρια. Όλα καθυποτάσσονται στον σκοπό, λες και ο σκοπός παράγει ηθική ή λειτουργεί ως ηθικό καθαρτήριο. Η πορεία είναι προδιαγραμμένη, η κατάληξη γνωστή και η όποια προσπάθεια θνησιγενής. Λυπηρή διαπίστωση αλλά τραγικά αληθινή.
Το χειρότερο αλλά αναμενόμενο επίσης, οι φορείς του πολιτικού αμοραλισμού απολαμβάνουν της δημοφιλίας καθώς δεν έχουν κανένα πρόβλημα να πουν στο κάθε ακροατήριο αυτό που θέλει να ακούσει και καθώς ακροατήρια μπορεί κανείς να βρει παντού, αμοραλιστές θα συναντήσει σε όλο το πολιτικό ουράνιο τόξο. 

Μειώστε τις δαπάνες!

Συμπολίτη, για μια ακόμα φορά θα κληθείς να πάρεις θέση στο ίδιο βασικό πρόβλημα, που επανέρχεται κάθε τόσο εδώ και τρία χρόνια. Διατυπωμένο διαφορετικά, σαν συνδυασμός άλλων λέξεων, με αλλαγμένα ερωτήματα αλλά κάθε φορά το πρόβλημα παραμένει το ίδιο και είναι ότι η χώρα μας χρωστάει, χρωστάει πολλά και πρέπει να βρει διέξοδο.

Η διέξοδος από το πρόβλημα απαιτούσε κινήσεις σε τρία συν ένα διαφορετικά επίπεδα: α) της εύρεσης χρημάτων για την κάλυψη των επειγουσών καθημερινών αναγκών λειτουργίας του κράτους, β) των διαρθρωτικών αλλαγών σε επίπεδο κράτους ώστε αυτό να λειτουργεί καλύτερα και να είναι θωρακισμένο κατά το δυνατό απέναντι σε ανάλογες κρίσεις, γ) της εύρεσης τρόπων και πόρων ώστε να αντιστραφεί το ισοζύγιο και να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις απαλλαγής από τα χρέη και δ) (το + ένα) της δρομολόγησης δράσεων ώστε να αλλάξει ο τρόπος λειτουργίας της κοινωνίας, η προσαρμογή της οποίας είναι κρίσιμη παράμετρος για την επιτυχία των άλλων τριών.

Οι παραπάνω κινήσεις δεν έχουν χρονική ιεράρχηση ούτε ιεράρχηση έντασης. Δεν προτάσσεται καμιά έναντι άλλης, αν και - κατά περίπτωση - κάποιες από αυτές μπορεί να απαιτούν επικέντρωση προσοχής σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή, εξελίσσονται παράλληλα και η πρόοδος της μιας επηρεάζει με σαφή και καθοριστικό τρόπο όλες τις υπόλοιπες.

Τι έχει γίνει μέχρι σήμερα; 

Στο πρώτο επίπεδο, η λύση είναι η γνωστή: οι «ξένοι». Η «καταραμένη» ή «ευλογημένη» ή «αναγκαία» τρόικα μας παρέχει τα προς το ζην.  Εκ των υστέρων και εκ του αποτελέσματος αποδείχτηκαν φρούδες οι ελπίδες ότι θα μπορούσαν να βρεθούν άλλοι, πάλι «ξένοι» πρόθυμοι να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες μας.

Στο τέταρτο επίπεδο όλοι βρέθηκαν απροετοίμαστοι: οργανωμένοι πολίτες, κόμματα, πολιτεία. Η κοινωνία θαλασσοπνίγεται στριμωγμένη ανάμεσα σε συνωμοσιολογίες, φιλανθρωπίες χωρίς στόχο και σε μια ανόητη και ατελέσφορη αναζήτηση της ορθής αλληλεγγύης. Μια κοινωνία που είχε μάθει να απαιτεί χωρίς να ξέρει να προσφέρει, που αρνείται να ωριμάσει ζώντας μια άρρωστη παρατεταμένη εφηβεία.

Στο δεύτερο επίπεδο, οι όποιες αλλαγές έχουν στην ουσία παγώσει για περισσότερο από ένα χρόνο και μόνο πισωγυρίσματα βιώνουμε. Καμιά προσπάθεια για λιγότερο και περισσότερο αποτελεσματικό κράτος, για πάταξη της διαφθοράς σε θεσμικό επίπεδο, για αλλαγές ουσίας στην παιδεία, στο περιβάλλον, στην δικαιοσύνη, την υγεία, την κοινωνική ασφάλιση, την δημόσια τάξη, την ύπαιθρο, τον τουρισμό, την ναυτιλία, την διάλυση δομών κυριαρχίας των συντεχνιών. Οποιαδήποτε πρωτοβουλία περιορίζεται στο μπάλωμα, την διαχείριση της επικαιρότητας, την εξυπηρέτηση δεσμεύσεων απέναντι σε ομάδες άσκησης πίεσης ή σε άτομα με επιρροή και δύναμη. Το κράτος παραμένει το ίδιο διεφθαρμένο, το ίδιο αναποτελεσματικό απλά τώρα το διαπιστώνουν περισσότεροι, ακόμα και υπουργοί. Ούτε καν επιτροπές δεν φτιάχνουν πλέον, γιατί κοστίζουν. Μόνο διαπιστώνουν.

Στο τρίτο επίπεδο, αυτό το οποίο ενδιαφέρει τους δανειστές μας περισσότερο από οτιδήποτε άλλο και που θεωρητικά ενδιαφέρει και το εγχώριο πολιτικό προσωπικό – αφού στα άλλα τρία, πρακτικά απουσιάζει – κυριαρχεί ο παραλογισμός: Όλη η μέχρι τώρα προσπάθεια επικεντρώνεται κυρίως ή σχεδόν αποκλειστικά στην αύξηση των εσόδων και μάλιστα μόνο μέσω της φορολόγησης ή της φοροείσπραξης. Σε κλίμα βαθιάς ύφεσης, με την κοινωνία απούσα και το κράτος – αντίτυπο του χειρότερου εαυτού του, κάθε προσπάθεια αύξησης των εσόδων μέσω της φορολογίας θα αποδεικνύεται αποτυχημένη και άστοχη.  Από ποια φορολογητέα ύλη αλήθεια να εισπράξει το κράτος; Ποια κοινωνία να πληρώσει έστω το ελάχιστο; Η κοινωνία των 1,5 εκατομμυρίων ανέργων; Των εκατοντάδων χιλιάδων μικρών επιχειρηματιών που στην ουσία είναι εν δυνάμει άνεργοι και σπαταλούν τα τελευταία τους αποθεματικά κεφάλαια; Των ελεύθερων επαγγελματιών που παρατηρούν αδύναμοι την ελεύθερη πτώση του τζίρου τους; Των επιχειρήσεων που ασφυκτιούν κάτω από το ασήκωτο βάρος της έλλειψης ρευστότητας; Πιστεύει κανείς σοβαρά ότι μπορεί να φορολογήσει σήμερα οποιαδήποτε ομάδα εισοδημάτων έναντι αμαρτημάτων του παρελθόντος; Μπορεί να στηριχτεί προϋπολογισμός στη βάση τέτοιων επιχειρημάτων;

Ακόμα κι αν αποδώσει στο ελάχιστο η όποια προσπάθεια, άραγε από ποιο κομμάτι του προϋπολογισμού του θα αφαιρέσει ο κάθε πολίτης – με οποιαδήποτε επαγγελματική ιδιότητα – ώστε να μπορέσει να αποδώσει τον φόρο που το κράτος αποφάσισε πως του αναλογεί; Από την καταβολή εισφορών στα ασφαλιστικά ταμεία; Δεν θα επιβαρύνει αυτό έμμεσα τον προϋπολογισμό; Δεν θα φέρει πιο κοντά την κοινωνική έκρηξη και συνεπώς την πολιτική κατάρρευση; Από την εξυπηρέτηση των δανείων; Από την διατροφή, την ένδυση, τις υπηρεσίες; Σε βάρος ποιου θα δράσουν αυτές οι περικοπές; Μήπως της αγοράς με την μείωση του τζίρου, της ρευστότητας, της φορολογητέας ύλης και άρα της φοροδοτικής ικανότητας; Ο φαύλος κύκλος στον οποίο οι κυβερνώντες – και όχι μόνο – μας έχουν ρίξει δεν έχει έξοδο και έχει μόνο ένα τέλος: την τυπική και εξευτελιστική αναγγελία της χρεοκοπίας. Της χώρας και του πολιτικού συστήματος.

Υπάρχει έξοδος; Ναι. Όταν δεν σου φτάνουν τα έσοδα, μειώνεις τις δαπάνες. Τόσο απλά. Θα είναι αποτελεσματικό αυτό; Εδώ που φτάσαμε, δεν είμαι σίγουρος. Ίσως να είναι πολύ αργά, ας το λογαριάσουν με αριθμούς οι γνώστες. Είναι όμως η μοναδική μας δυνατότητα. Η μείωση των δαπανών και η αναζήτηση εσόδων από την εκποίηση πλούτου. Το τελευταίο θα μοιάζει πλέον ανέκδοτο. Αφήσαμε επί τριετία τον όποιο πλούτο  να χάσει το 70 ή και περισσότερο τοις εκατό της αξίας του για να αναγκαστούμε να τον εκποιήσουμε όσο – όσο στη χειρότερη στιγμή.

Πως κάνεις όμως μείωση δαπανών; Υπάρχουν μια σειρά ενέργειες που θα οδηγούσαν σε σημαντική μείωση δαπανών σε χώρους όπως η υγεία, η παιδεία, η παροχή υπηρεσιών. Όλες προϋποθέτουν αποδοχή του γεγονότος ότι δεν έχουμε την δυνατότητα να συντηρούμε το κράτος στο μέγεθος που μέχρι σήμερα νομίζαμε ότι μπορούμε, δεν έχουμε την δυνατότητα να εξυπηρετούμε τις ανάγκες όπως λανθασμένα τις είχαμε ως τώρα ορίσει και προσδιορίσει. Όλες επίσης προϋποθέτουν την μείωση του προσωπικού. Το μέγεθος και ο τρόπος της μείωσης θα έπρεπε να έχει λυθεί στα τρία αυτά χρόνια ώστε να επηρεάσει στο μικρότερο δυνατό βαθμό την λειτουργία του κράτους. Δυστυχώς δεν έγινε και δυστυχώς στο τέλος θα αναγκαστούμε να το κάνουμε με τον χειρότερο τρόπο: οριζόντια. Αλλά θα το κάνουμε. Ας το πούμε, ας το αποφασίσουμε. Αν θέλουμε να κάνουμε μια τελευταία προσπάθεια πριν την επόμενη επιλογή: την στάση πληρωμών, την αποχώρηση από την ευρωζώνη και την υιοθέτηση εθνικού νομίσματος. 

Οι Μπρανκαλεόνε θα σώσουν την πατρίδα;

Έχουν περάσει περισσότερα από 4 χρόνια από τότε που κάποιοι πολιτικοί έκρουσαν για πρώτη φορά τον κώδωνα του κινδύνου της κατάρρευσης της οικονομίας και 3 από τότε που η υποψία άρχισε να γίνεται βεβαιότητα.

Η πρώτη κυβέρνηση Παπανδρέου είχε την ευκαιρία και την ορμή – βασισμένη σε μια ευρεία εκλογική νίκη – να βάλει τις βάσεις για την δρομολόγηση όχι της επίλυσης του δημοσιονομικού προβλήματος (αυτό δεν ήταν αποκλειστικά και μόνο ελληνική επιλογή) αλλά της δημιουργίας εκείνου του περιβάλλοντος το οποίο θα ευνοούσε οποιαδήποτε μελλοντική προσπάθεια εθνικής αναγέννησης.

Κυρίως λόγω ανικανότητας των στελεχών της να κατανοήσουν το μέγεθος του προβλήματος αλλά και λόγω της απαράδεκτης στάσης σύσσωμης της αντιπολίτευσης με την άτυπη καθοδήγηση του Α. Σαμαρά, η ευκαιρία εκείνη χάθηκε με σημαντικές επιπτώσεις στην κλιμάκωση της κρίσης ως προς την έντασή της και την χρονική της διάρκεια. Η κυβέρνηση Παπαδήμου θα μπορούσε επίσης να είναι μια ευκαιρία, η στάση όμως αυτή τη φορά του κ. Σαμαρά την καταδίκασε σε αποτυχία.

Η κυβέρνηση που προέκυψε από τις εκλογές του Ιουνίου του 2012, για τους ψύχραιμους και αντικειμενικούς σχολιαστές μπορεί να ήταν η μοναδική ελπίδα αλλά είχε ελάχιστες πιθανότητες να επιτύχει, κυρίως επειδή η ανακύκλωση των ίδιων προσώπων ή των ίδιων λογικών – που απέτυχαν τα προηγούμενα χρόνια – εγγυόταν την αποτυχία της.

Εννέα σχεδόν μήνες μετά, είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι όσα κι αν έκανε η παρούσα κυβέρνηση δεν ήταν ούτε έγκαιρα ούτε αρκετά ώστε να πει κάποιος ότι η χώρα μπήκε σε μια διαδικασία επίλυσης της σωρείας των προβλημάτων της – οικονομικών, διαρθρωτικών, δομικών.  Μόνο αν θεωρηθεί σαν πείραμα ή μάθημα για το μέλλον και για την ανάγκη κυβερνήσεων συνεργασίας, μπορεί κάποιος να οδηγηθεί σε θετικό απολογισμό της πορείας της. Έχουμε όμως την πολυτέλεια δοκιμών μεσούσης της κρίσης; Μπορούμε να δοκιμάζουμε διακόσμηση την ώρα που καίγεται το σπίτι μας; Προφανώς όχι.

Ωραία, τι κάνουμε; Θα πει κάποιος και θα είναι εύλογη η απορία του. Η μόνη ειλικρινής απάντηση σε αυτή την ερώτηση είναι «δεν ξέρω».  Το μόνο που ξέρω είναι ότι επί τέσσερα χρόνια στενεύαμε διαρκώς τον ορίζοντα των επιλογών μας, ακολουθώντας μονόδρομους ή τις λιγότερο κακές επιλογές. Επί τέσσερα χρόνια διαλύαμε κομμάτι – κομμάτι τον κοινωνικό ιστό και καταστρέφαμε επιμελώς το – ούτως ή άλλως σαθρό – οικονομικό μας οικοδόμημα. Σύντομα θα είμαστε αντιμέτωποι με μια κοινωνία η οποία δεν θα έχει απολύτως τίποτα να χάσει. Ούτε καν αλυσίδες.

Σε αυτό το τοπίο το να σχεδιάζει κανείς μάχες χαρακωμάτων και τακτικούς ελιγμούς μάλλον τον κάνει να μοιάζει με Μπρανκαλεόνε και όχι με μεγάλο στρατηλάτη. Σε αυτό το τοπίο, οι λύσεις μπορεί να είναι μόνο ριζικές. Η μετριοπάθεια, δεν πρέπει να ταυτίζεται με την μετριότητα.  

Παραλλαyes No 1

Ωραίο και εύκολο να φτιάχνεις παραμύθι όταν στη θέση του θύματος βάζεις τον εαυτό σου και ο Δράκος είναι οι άλλοι. Τα πράγματα γίνονται δύσκολα όταν το στόρι γίνεται πιο πολύπλοκο, τα πρόσωπα πολλά, οι «καλοί» μπερδεύονται με τους «κακούς» και τ’ ανάποδο κι εσύ επιμένεις να έχεις στο νου σου παραμύθια με καλούς και κακούς. Ήσουνα που ήσουνα καμένος με τα Ελληνικά κουρέματα και μνημόνια, σού ‘πεσε στο κεφάλι κι αυτό της Κύπρου κι έχασες την μπάλα.  Σαν να σε βάλανε στο γύρω-γύρω-όλοι και μετά από μισάωρη σβούρα στο high speed σε έβαλαν να περπατήσεις σε δοκό ισορροπίας. Ο ορισμός του γέλιου.

Έπεσες πάλι από τα σύννεφα για το νέο Κυπριακό αλλά αυτό εκεί ήταν. Εσύ έλειπες. Οι παροικούντες εγνώριζαν αλλά ήλπιζαν στην Ιταλία. Αν η Ιταλία πήγαινε καλά στο εκλογικό, η Κύπρος είχε μια τύχη. Με τον Σίλβιο και τον Καραγκιόζη ουσιαστικούς νικητές και την Ιταλία ακυβέρνητη, η τύχη της έπεσε σε επίπεδα τζόκερ 10+1.  Και τώρα τι; Ποιος έχει δίκιο; Αν δώσεις δίκιο σε αυτό που υποστήριζες θα δώσεις δίκιο σε αυτούς που βρίζεις. Μην ανησυχείς πασά μου. Κι οι απέναντι το ίδιο πρόβλημα έχουν. Μιλώ για εκείνους που παραμύθι έχτιζαν αλλά είχαν μοιράσει αλλιώς τους ρόλους. Οπότε τι κάνεις;  Ξαναγράφεις το παραμύθι: Βάζεις τους Κύπριους στο κάδρο των θυμάτων και οι πάντες πλέον είναι εχθροί. Έθνος ανάδελφον σύντροφοι. Το ‘λεγε κι ο κυρ-Εισαγγελέας.  

Μέχρι το επόμενο δύσκολο, γιατί θάρθει το επόμενο. Εκεί, θα δυσκολευτείς αλλά έχεις όπλα στη φαρέτρα σου. Ακόμα τα Νεφελίμ είναι αναξιοποίητα.

Τώρα, να σου μιλήσω για τον κίνδυνο κατάρρευσης του Ευρωπαϊκού οράματος, ο οποίος είναι υπέρτερος της πληγείσης τραπεζικής πίστης, θα με κοιτάξεις σαν βόδι. Δεν στο λέω. Στο γράφω. Να σου μιλήσω για διαδικασίες επιτάχυνσης Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης σ’ εσένα που δεν ήθελες να ενωθεί η Μαγουλινίτσα με την Κωλοπετινίτσα και να κάνουν τον Δήμο Κωλομαγούλας; Δεν κάνω καλύτερα φιλοσοφική συζήτηση με το ντουβάρι απέναντι.

Βέβαια έχεις να διαχειριστείς και τον καημό σου. Έβγαλες το χρήμα στην Κύπρο – πάλι στο εύκολο ρε μούργο, χάθηκε να πας σε ένα Λουξεμβούργο – και τώρα χάνεις τα μαύρα από τα ιδιαίτερα και σου ‘ρθε αχαμνά. Δεν είναι τίποτα. Θα σου περάσει. Όπως σε όλους μας. Να’ χεις και δίκιο όταν φωνάζεις – από όποια πλευρά κι αν κάθεσαι ή αν βρεθείς μετά τις νέες εξελίξεις. Διότι βλέπω να έρχονται ανακατατάξεις και θα πήξουμε ξανά στις αστραφτερές μπουρμπουλήθρες που βγάζουν κάτι πολιτικοί και αναλυτές όταν ανοίγει ο στόμας τους. 

Αλλαγή πορείας

Κάθε προσπάθεια να κρατηθώ ζωντανός σε ένα θνήσκον επιχειρηματικό πεδίο μοιάζει με την έσχατη επιλογή παραίτησης όσων ξαπλώνουν και μένουν ακίνητοι ελπίζοντας να τους απαλλάξει κάποιος από το βάρος της ζωής ή να βρέξει επιτυχία.

Πρώτη σκέψη, η μετανάστευση. Με κράτησε ξύπνιο επί μακρόν αλλά ηττήθηκε κατά κράτος, αν και σαν πόρτα δεν έκλεισε ακόμα.

Η δεύτερη, η πρωτογενής παραγωγή, κέρδισε στα σημεία και ήδη έχει ξεκινήσει η πορεία υλοποίησης.

Ήδη βρέθηκε η γη, μικρή έκταση για αρχή, του χρόνου θα δούμε, επιλέχτηκε η καλλιέργεια, παραγγέλθηκαν τα φυτά και  σε λίγες ημέρες ξεκινάμε το φύτεμα. Το επιχειρηματικό πλάνο έχει μελετηθεί διεξοδικά, έχει υποστεί δεκάδες βελτιώσεις, βρήκε την τελική του μορφή και υλοποιείται σταδιακά.

Τις επόμενες ημέρες ξεκινά το γραφειοκρατικό στάδιο: μητρώα, συνεταιρισμοί, κ.τ.λ. μιας διαδικασίας περί της οποίας δεν έχω την παραμικρή ιδέα, έχω όμως καλούς φίλους και αυτό είναι κατά πολύ καλύτερο από δεκάδες εγχειρίδια ή επαγγελματίες συμβούλους.

Να ξεκινάς στα 52 σου από την αρχή δεν είναι εύκολο, σας διαβεβαιώνω. Είναι όμως αισιόδοξο. 

Θαμπώνει το Ευρωπαϊκό Όραμα ;

• Η πλειοψηφία των ευρωπαϊκών χωρών αρνήθηκαν να προχωρήσουν έγκαιρα σε πολιτική ενοποίηση, εμμένοντας σε εθνικοκυριαρχικές λογικές.
• Χωρίς ενιαία διακυβέρνηση, η οποία προκύπτει από την πολιτική ενοποίηση, λύσεις όπως ο ελεγχόμενος πληθωρισμός στο πλαίσιο ενός κοινού νομίσματος είναι αμφίβολης αποτελεσματικότητας, μπορούν να προκαλέσουν μεγαλύτερα προβλήματα από αυτά που θέλουν να διορθώσουν και σίγουρα δεν γίνονται αποδεκτές από χώρες που δεν έχουν συμφέρον από πληθωριστικές πολιτικές.
• Χωρίς δυνατότητα νομισματικών χειρισμών, με απροθυμία υιοθέτησης διαρθρωτικών αλλαγών και σε συνθήκες εκτεταμένης κρίσης, η Ελλάδα είναι πρακτικά αδύνατο να καταφέρει να διαχειριστεί το χρέος της.
• Καμιά κυβέρνηση χωρών της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης δεν θα δεχτεί στο μέλλον να πάρει πάνω της μια ακόμα προσπάθεια διάσωσης χωρών του νότου εις βάρος των φορολογουμένων τους. Κάτι τέτοιο θα ήταν πολιτική αυτοκτονία για οποιονδήποτε.
• Για πολλούς λόγους οι επιλογές στο ζήτημα της Κύπρου είχαν περιοριστεί πρακτικά σε 2: την επίσημη ανακήρυξη χρεοκοπίας και το γεναίο κούρεμα καταθέσεων από ένα ποσό και πάνω. (ακούστηκε για 40% των καταθέσεων πάνω από 100.000). Κάτω από αυτές τις συνθήκες, αυτό που τελικά επελέγη ήταν συμβιβασμός. Λάθος κατά την άποψή μου, αλλά συμβιβασμός.
• Οι Ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις εξακολουθούν να πολιτεύονται με τον ίδιο τρόπο παρά το γεγονός ότι οδηγούν το Ευρωπαϊκό οικοδόμημα σε πολιτική κατάρρευση και την ιδέα της Ενωμένης Ευρώπης σε πτώχευση. Θα μου επιτραπεί εδώ να τονίσω ότι το τελευταίο δεν είναι αποκλειστικά ευθύνη της Γερμανίας.
• Η αποτυχία της ιδέας της ενωμένης Ευρώπης θα έχει μακροπρόθεσμα σαφέστατα τραγικότερες συνέπειες από το γεγονός της προσωρινής ίσως απώλειας εμπιστοσύνης του κοινού προς το τραπεζικό σύστημα.
• Τις επόμενες ημέρες είναι πιθανό να συμπυκνωθεί σε τέτοιο βαθμό ο πολιτικός χρόνος, να έχουμε απρόβλεπτες εξελίξεις σε όλη την Ευρώπη ή σε πολλά τμήματα αυτής και να είναι αδύνατος ο οποιοσδήποτε έλεγχος επί αυτών . Κανείς όμως δεν είναι σε θέση να πει με σχετική βεβαιότητα ότι θα συμβεί. Δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο να χρησιμεύσει ως σημείο αναφοράς. 

Το πολιτικό υποκείμενο ως αντικείμενο του πόθου

Υπάρχει τελικά χώρος για ένα νέο κόμμα (δεν αντέχω να ακούσω ξανά τη φράση «πολιτικό υποκείμενο») στην ελληνική πολιτική σκηνή; Σαφώς υπάρχει. Είναι ανάγκη αυτό να προκύψει ως αποτέλεσμα πολιτικών διεργασιών με σκοπό την σύγκλιση υπαρχόντων πολιτικών σχηματισμών, ομάδων ή προσώπων;  Θα ήταν επιθυμητό αλλά όχι απαραίτητο. Η άποψή μου, όπως ήδη την έχω εκφράσει σε προηγούμενο άρθρο μου, είναι ότι η συζήτηση με στόχο γενικευμένες συμπράξεις οποιασδήποτε μορφής  έχει ήδη οδηγηθεί σε αδιέξοδα και είναι ατελέσφορη, εκτός αν συμβούν δραματικές ανατροπές στο πολιτικό σκηνικό.

Τι μένει λοιπόν; Ή καλύτερα γιατί δεν είχε ευτυχή κατάληξη η προσπάθεια; Τι λείπει; Το πολιτικό θάρρος. Οι του κεντρώου χώρου ποτέ δεν το είχαν, όντας αρκούντως συντηρητικοί και μετριοπαθείς, σε καμιά περίπτωση δεν θα αποτολμούσαν ριψοκίνδυνα εγχειρήματα, όπως είναι η δημιουργία ενός δυναμικά εξωστρεφούς και επιθετικά λαϊκού – με την έννοια της πορείας προς το λαό – κόμματος. Δεν θα ταίριαζε στην αισθητική τους, όπως συνηθίζουν να λένε, επειδή έμαθαν να επιλέγουν πολιτικό υποκείμενο (εντάξει, ας ευθυμήσουμε λίγο) όπως ακριβώς διαλέγουν κοστούμι ή ξενοδοχείο για την επόμενη ολιγοήμερη απόδρασή τους.

Λείπει όμως και από την μετριοπαθή, ευρωπαϊκή και μεταρρυθμιστική (και εν μέρει κατ’ όνομα) αριστερά, επειδή σε αυτή περισσεύουν οι τύψεις για την αποτυχημένη της προσπάθεια να ελέγξει ή να τιθασεύσει την κρίση. Επιπρόσθετα, ο μακροχρόνιος εναγκαλισμός της με την εξουσία, την έχει μπολιάσει με τον άκρως συντηρητικό κυβερνητισμό. Τα κομμάτια της αριστεράς που δεν κυβέρνησε τότε, γιατί δεν «βγαίνουν μπροστά»; Που είναι σε αυτούς το πολιτικό θάρρος; Ποτέ δεν είχαν. Ζώντας πάντα στη σκιά των υπόλοιπων συντρόφων τους, έμαθαν να ζουν με την πολιτική δειλία και τώρα που ελευθερώθηκαν δεν μπορούν να διαχειριστούν ούτε την ελευθερία τους ούτε την συμμετοχή τους στην κυβέρνηση.

Τότε τι; Υπάρχει λύση; Η άποψή μου είναι ότι υπάρχουν εκείνοι οι άνθρωποι που μπορούν και πρέπει να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων, να αναλάβουν την ιστορική τους ευθύνη και να σαρώσουν την πολιτική σκηνή.  Εκείνοι που θα εκφράσουν την επιδιωκόμενη ενότητα, όχι μέσα από μηχανιστικές διαδικασίες άθροισης προσώπων και συνένωσης μηχανισμών αλλά από την σύγκλιση ιδεών, απόψεων, θέσεων. Όχι μέσα από διαδικασίες συνεύρεσης παλαιών αλλά γέννησης  του καινούργιου. Εκείνοι που θα σταθούν δίπλα και μαζί με τον μέσο Έλληνα, όχι για να τον επιπλήξουν ή για να τον νουθετήσουν. Όχι για να τον σύρουν από το μπράτσο ή για να τον σπρώξουν. Όχι για να τον χαϊδέψουν ή να τον καλοπιάσουν αλλά για να του μιλήσουν με την γλώσσα της αλήθειας. Που θα του παρουσιάσουν ένα σχέδιο για τη χώρα με αρχή, μέση και τέλος. Με ενδιάμεσους στόχους, με επιμέρους σκοπούς, με συγκεκριμένες τακτικές επιλογές. Ένα σχέδιο που θα περιλαμβάνει λεπτομερή περιγραφή κάθε φάσης και αναφορά στα πρόσωπα που θα το πραγματοποιήσουν. Που θα εξηγήσουν με σαφήνεια σε ποιους απευθύνονται με ποιους θα συμπορευθούν και ποιους θα εκφράσουν. 

Ο λόγος τους πρέπει να είναι λιτός και καθαρός, όπως και η θέση τους. Όπως και τα μήνυμα που θα εκπέμπεται από την παρουσία τους. Ξεκάθαρο και πάντα στο στόχο. Όχι διφορούμενες εκφράσεις, ήξεις – αφήξεις, όχι ανακολουθίες ή έλλειψη αποφασιστικότητας. Όχι ελιτισμός ή λαϊκισμός. Την εμπιστοσύνη την κερδίζουν οι γνώστες, οι σίγουροι, οι αποφασισμένοι. Αυτοί που πατάνε πάνω στην μακροχρόνια σωρευμένη εμπειρία των γενιών που πέρασαν, χωρίς να κρέμονται από πάνω τους. Που χαράσσουν το νέο σεβόμενοι το παλιό αλλά είναι πρόθυμοι να το γκρεμίσουν όπου και όταν χρειασθεί. Που η πολιτική γι’ αυτούς είναι προσφορά και όχι κατάθεση.

Αν αυτοί δεν αρπάξουν την ευκαιρία τώρα, είμαστε καταδικασμένοι να ζήσουμε αρκετά χρόνια κάτω από την δικτατορία των μετρίων.