Η καταθλιπτική καθημερινότητα της πόλης

Πριν μερικές μέρες επικοινώνησε μαζί μου μια ευγενέστατη κυρία και ζήτησε τη βοήθειά μου σε κάποιο πρόβλημα της γειτονιάς της. Μιλώντας με πάθος αλλά χωρίς ένταση, μου ανέφερε το γεγονός. Συγκεκριμένα, εδώ και δεκαετίες, η νότια πλευρά της πλατείας Εβραίων μαρτύρων στη Λάρισα, χρησιμοποιείται σαν αφετηρία λεωφορείων του Αστικού ΚΤΕΛ. Μια λύση η οποία – όπως η ίδια με πληροφόρησε – είχε επιλεγεί ως προσωρινή, έχει γίνει καθεστώς τριακονταετίας και πλέον. «Ξέρετε τι σημαίνει να υπάρχει ένα λεωφορείο μόνιμα παρκαρισμένο κάτω από το παράθυρό σας από τα χαράματα ως αργά το βράδυ κ. Μήτσιου; Και μάλιστα με αναμμένη τη μηχανή; Διότι δεν την σβήνουν σχεδόν ποτέ τη μηχανή. Το χειμώνα τη θέλουν για τη θέρμανση, το καλοκαίρι για τον δροσισμό», μου εξέθετε ήρεμα το πρόβλημά των κατοίκων «Ξέρετε πως είναι να μην τολμάς ν’ ανοίξεις παράθυρο, να βγεις στο μπαλκόνι σου, ν’ απλώσεις τη μπουγάδα σου βρε αδερφέ;»
Δεν ξέρω καλή μου κυρία και, να με συμπαθάτε, δεν θέλω να το διαπιστώσω. Δεν θα ήθελα έπ’ ουδενί να είμαι στη θέση σας. Είναι, τελικά, τραγικό το πώς επιβεβαιώνονται ρήσεις όπως αυτή που λέει «ουδέν μονιμότερον του προσωρινού». Δεν είναι όμως αυτό το θέμα μας αλλά το πώς μια πολιτεία ή μια κοινωνία μπορεί να κάνει αβίωτη τη ζωή των πολιτών – μελών της. Μια πολιτεία που θα έπρεπε να φροντίζει για το αξιοβίωτο της καθημερινότητας, οδηγεί την ψυχική και σωματική υγεία των μελών της στα άκρα.
Υπάρχουν δεκάδες παρόμοιες «ιστορίες καθημερινής τρέλας» που αφορούν πόλεις σαν τη Λάρισα και που ταλανίζουν τους κατοίκους των. Να σας θυμίσω, για παράδειγμα, την ιστορία των κατοίκων που ζουν δίπλα στις γραμμές του τρένου, εκεί όπου λειτουργεί ο σταθμός ανεφοδιασμού και το κέντρο επισκευής των μηχανών του ΟΣΕ, πάλι στη Λάρισα. Τα επίπεδα των ρύπων πρέπει να χτυπάνε κόκκινο κάποιες ώρες της ημέρας και όλες τις ημέρες του χρόνου. Χώρια τα ζητήματα ασφάλειας που πιθανόν να προκύπτουν από την εγκατάσταση. Υπάρχουν επίσης εκατοντάδες λιγότερο σημαντικές ιστορίες που αγγίζουν την καθημερινότητα όλων μας. Σημαντικές από την άποψη ότι σπάνια τα φώτα της δημοσιότητας πέφτουν πάνω τους. Πάρτε για παράδειγμα την κατάσταση των πεζοδρομίων και των οδοστρωμάτων, ειδικά στις συνοικίες που είναι έστω και ελάχιστα τετράγωνα μακριά από την βιτρίνα του εμπορικού κέντρου. Κάθε προσπάθεια να διασχίσεις – πεζός ή εποχούμενος - τέτοιες περιοχές μετατρέπεται σε αγώνα δρόμου μετ’ εμποδίων. Δεν μιλάμε για ηλικιωμένους ή γενικότερα για ανθρώπους με κινητικά προβλήματα. Αυτούς, οι ελληνικές πόλεις τους έχουν καταδικάσει σε κατ’ οίκον περιορισμό.
Είναι βέβαιο ότι ο καθένας μας ζει λίγο ή πολύ τον βιασμό της καθημερινότητάς του με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Το χειρότερο είναι ότι τις περισσότερες φορές δεν το συνειδητοποιούμε παρά μόνο αφού το σκεφτούμε: έχουμε συνηθίσει τόσο πολύ τη λακκούβα στο δρόμο, τα ανύπαρκτα πεζοδρόμια, το θόρυβο, το καυσαέριο, την αυθαιρεσία, την παρανομία, τις ακαλαίσθητες διαφημιστικές πινακίδες, τα τραπεζοκαθίσματα που κλείνουν δρόμους και πεζοδρόμια, τα λογής πανέρια και πάγκους των εμπορικών, τα μηχανάκια στα πεζοδρόμια, τα αυτοκίνητα στους πεζόδρομους, τους ξέχειλους κάδους απορριμμάτων που τίποτα δεν μας κάνει εντύπωση πλέον. Έχουμε μάθει να ζούμε μαζί τους. Αυτό είναι η καταδίκη μας και η κατάντια μας ταυτόχρονα.
Δεν περιορίζεται μόνο στα παραπάνω αυτή η μίζερη καθημερινότητα που θεωρούμε δεδομένη. Πληροφορήθηκα πρόσφατα από καλό μου φίλο για μια παράνομη κατεδάφιση διατηρητέου κτίσματος στο κέντρο του Ναυπλίου. Αλήθεια, πείτε μου, πόσα κτίρια υπάρχουν στο κέντρο της Λάρισας, ή των άλλων Θεσσαλικών πόλεων από αυτά που οι τοίχοι τους περικλείουν την ιστορία και τις μνήμες μιας πόλης; Πόσα έχουν σωθεί από την αντιπαροχή; Πόσα γλίτωσαν από ασεβείς «αξιοποιήσεις» καφετεριούχων; Πόσα μένουν όρθια και αξιοπρεπή; Πολλές φορές αναρωτήθηκα αν μας διακατέχει κάποιο σύνδρομο Μαζικής Εθνικής Ντροπής για την καταγωγή μας: δείχνουμε μια αξιοζήλευτη διάθεση να καταστρέψουμε ο,τιδήποτε θυμίζει το παρελθόν μας, με εξαίρεση τα μνημεία των πολύ μακρινών προγόνων μας. Κι αυτά όχι λόγω γνώσης ή σεβασμού αλλά επειδή αρέσουν στους τουρίστες και μας φέρνουν χρήμα. Δείχνουμε μια διάθεση να διαγράψουμε το παρελθόν μας σαν να μην ήταν ποτέ κομμάτι της ιστορίας μας. Φερόμαστε σαν νεόπλουτοι κι αυτό φαίνεται. Παντού. Στα αυτοκίνητα που οδηγούμε, στα ρούχα που φοράμε, στα σπίτια που χτίζουμε και στις πόλεις που ζούμε. Πόλεις χωρίς χρώμα, παρά μόνο το εφήμερο των ενδυματολογικών μας προτιμήσεων. Πόλεις χωρίς ταυτότητα παρά μόνο αυτή της κυριαρχίας του τσιμέντου, του γυαλιστερού, του κραυγαλέου, του φτηνού. Πόλεις – κακέκτυπα της κουλτούρας της πρωτευούσης. Πόλεις wannabe.
Δεν ξέρω ως που θα μας βγάλει αυτός ο δρόμος που δείχνουμε να τραβάμε ξένοιαστοι. Ξέρω μόνο ότι πρέπει ν’ αλλάξουμε ρότα. Ν’ αλλάξουμε τώρα. Να νοιαστούμε. Για τα παιδιά μας, για τον γείτονά μας, για τον συμπολίτη μας, για την πόλη μας, για το σπίτι μας. Όχι γιατί έχουμε χρέος να το κάνουμε αλλά γιατί δεν έχουμε περιθώρια να πράξουμε διαφορετικά.

Αρθρο μου, από την σελίδα "Οικολογία" της εφημερίδας "ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΗΧΩ" φύλλο Κυριακής 15 Νοέμβρη 2009

.

Ούτε σταγόνα χαμένη

Δεν με βρίσκουν σύμφωνο αφορισμοί πολιτικών που, στην προσπάθειά τους να δείξουν παραστατικά τις προτάσεις τους, χρησιμοποιούν σαν παραδείγματα την πορεία ή τα επιτεύγματα άλλων χωρών. Κατά καιρούς γίναμε ή θέλαμε να γίνουμε Ιρλανδία, Σουηδία, Δανία. Θα προτιμούσα να είμαστε Ελλάδα. Να χτίσουμε το δικό μας ιδιαίτερο και χαρακτηριστικό πρότυπο.
Αφού όμως κατανοούμε καλύτερα αυτό που βλέπουμε και όχι αυτό που οραματιζόμαστε, ας ακολουθήσουμε τις θετικές πρωτοβουλίες άλλων χωρών.
Διάβαζα πρόσφατα ότι το Βέλγιο και η Ολλανδία υιοθέτησαν νομοθετική ρύθμιση, σύμφωνα με την οποία σε κάθε νέα οικοδομή, στο πλαίσιο της αειφορικής διαχείρισης των φυσικών πόρων, θα πρέπει να υπάρχει πρόβλεψη για συλλογή και χρήση του νερού της βροχής. Δεν σας κρύβω ότι μελαγχόλησα. Μελαγχόλησα γιατί σε χώρες όπου τα ύψη της ετήσιας βροχόπτωσης είναι κατά πολύ μεγαλύτερα αυτών της χώρας μας και όπου δεν παρατηρούνται έντονα προβλήματα ξηρασίας, νομοθετούν προβλέποντας την ίδια στιγμή που εμείς δεν κάνουμε καμιά προσπάθεια περιορισμού έστω της σπατάλης. Κι όμως, η χώρα μας είχε μακριά και πολύχρονη παράδοση στην συλλογή και χρήση του βρόχινου νερού. Στα κυκλαδίτικα νησιά, στη Μάνη και σε άλλες περιοχές όπου το νερό δεν ήταν ποτέ σε επαρκείς ποσότητες και διαθέσιμο όλες τις εποχές, οι στέρνες συλλογής του βρόχινου νερού για όλες τις χρήσεις ήταν απαραίτητο στοιχείο κάθε σπιτιού. Ακόμα όμως και στην ηπειρωτική χώρα, οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών κατασκεύαζαν στέρνες συλλογής και συγκράτησης των νερών της βροχής και των μικρών επιφανειακών απορροών για να ποτίσουν τους κήπους τους.
Οι πρακτικές αυτές όμως ξεχάστηκαν μπροστά στην ευκολία της μαζικής μεταφοράς και αποθήκευσης τεράστιων ποσοτήτων νερού για τα νησιά ή την εκμηχάνιση και εντατικοποίηση της αγροτικής παραγωγής που οδήγησε στην εύκολη λύση της προσφυγής στα φαινομενικά ανεξάντλητα αποθέματα υπόγειων νερού. Σήμερα, που οι γνώσεις μας είναι περισσότερες και η κατασπατάληση οδηγεί σε επικίνδυνη έλλειψη ή υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων, είναι καιρός να επιστρέψουμε στο παρελθόν, εξοπλισμένοι με την τεχνολογία και τα μέσα του παρόντος. Με την εγκατάσταση ενός απλού και χαμηλού κόστους οικιακού συστήματος συλλογής βρόχινου νερού, μια τετραμελής οικογένεια μπορεί σήμερα να εξοικονομήσει μέχρι περίπου εκατό κυβικά νερού το χρόνο.
Το παραπάνω δεν είναι παρά ένα απλό παράδειγμα του πως η πολιτεία θα μπορούσε να δείξει στην πράξη τη διάθεσή της για αλλαγή στον τρόπο που αντιμετωπίζει τα μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα της χώρας. Στο ίδιο πνεύμα θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ή να προτείνει μια σειρά από επιλογές και νομοθετικές ρυθμίσεις.
Γνωρίζουμε, για παράδειγμα, ότι σε περιοχές όπως η Θεσσαλία, η υπεράντληση των υπόγειων αποθεμάτων νερού μας έχει οδηγήσει στα πρόθυρα της ερημοποίησης. Παράλληλα, με τον εξοστρακισμό του ακάλυπτου εδάφους από τις πόλεις μας – καλύπτουμε με τσιμέντο ή άσφαλτο κάθε ελεύθερη επιφάνεια – εμποδίζουμε τεράστιες ποσότητες νερού βροχής να εμπλουτίσουν φυσικά τα υπόγεια νερά μας, οδηγώντας τα στους υπονόμους και στους βιολογικούς καθαρισμούς. Τη ίδια στιγμή, οι τεράστιοι χώροι στάθμευσης των μεγάλων εμπορικών κέντρων που εμφανίζονται σαν μανιτάρια στα περίχωρα των πόλεων, ασφαλτοστρώνονται και οδηγούν τα νερά σε επιφανειακές απορροές. Μια πολιτική επιβολής κάποιου είδους «τέλους κάλυψης εδάφους» θα μπορούσε να οδηγήσει κάποιους κατασκευαστές να αναζητήσουν άλλες λύσεις. Θα μπορούσαν να προβλέψουν ζώνες ακάλυπτες και φυτεμένες με μεγάλα φυλλοβόλα δέντρα τα οποία θα πρόσφεραν τη σκιά τους κατά τους θερινούς μήνες. Αν παράλληλα φρόντιζαν να συλλέγουν το βρόχινο νερό, θα κάλυπταν και τις ανάγκες των δέντρων αυτών σε νερό.
Καμιά από τις παραπάνω πρωτοβουλίες δεν αυξάνει σημαντικά το κόστος μιας κατασκευής και έχει πάρα πολλά πρόσθετα οφέλη για την κοινωνία και τον τόπο. Οι τεχνικές λύσεις υπάρχουν, οι πρωτοβουλίες λείπουν. Ας το σκεφτούν οι κυβερνώντες αν επιθυμούν να κάνουν την Ελλάδα «Δανία του Νότου».

Αρθρο μου, από την σελίδα "Οικολογία" της εφημερίδας "ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΗΧΩ" φύλλο Κυριακής 15 Νοέμβρη 2009

Ολ-αίθριο σουβενίρ

Πηγή : ο λεκορμπυζιές

Ζούμε σε έναν καιρό που μαστίζεται από την αδράνεια. Τα αποτελέσματα είναι εμφανή τριγύρω μας. Παθητική σκέψη, παθητική δημοκρατία, παθητική αρχιτεκτονική. Όχι πολύ μακριά, κτίρια σε όλο το κέντρο της Αθήνας εγκαταλείπονται, θελημένα ή όχι, αδρανούν, ερημώνουν. Κτίρια από όλα τα layers της αρχιτεκτονικής ζωής της πόλης. Γερμανικός κλασικισμός, μοντερνισμός, λαϊκά σπίτια, μεσοπολεμικές πολυκατοικίες, εμπορικά κέντρα. Η γοητεία της φθοράς και η ιστορική τους αξία, ως τεκμήρια μιας άλλης εποχής, τα μετατρέπουν από κτίρια σε μνημεία. Η πολιτεία μεριμνά (κάποιες φορές χωρίς να το θέλει - προσφυγικά Αλεξάνδρας π.χ.) για την συντήρηση τους, την “αποκατάσταση” τους.
Παγώνει το χρόνο. Σε μια εποχή αδράνειας, αδρανοποιούμε τα κτίρια. Κόβουμε το φιλμ της ζωής τους σε ένα καρέ. Ποιο καρέ διαλέγουμε; Η ηθική της αναστήλωσης είναι αμφιλεγόμενη. Σε ένα πατσγουορκ όπως η Αθήνα, τα κτίρια σπάνια διακρίνονται για την καθαρότητα του “στυλ” τους (sic.). Τα περισσότερα από αυτά τα κτίρια γίνονται μουσεία. Εκθέτουν την ιστορία τους, εκθέτουν τα σωθικά τους, εκθέτουν τη ζωή τους. Από κοινοί θνητοί γίνονται θρύλοι. Η ζωή τους γίνεται “δημόσια”. Η ζωή τους σταματά σε ένα καρέ. Λουστράρεται και εκτίθεται. Ταυτόχρονα η Αθήνα επεκτείνεται στα προάστιά της. Αμφίβολης αρχιτεκτονικής κτίρια, δίχως πολεοδομικό σχεδιασμό, γεμίζουν τα σύνορα της πόλης. Χτίζουμε κι εγκαταλείπουμε. Ένα δίπολο δίχως λογική. Η αδράνεια της σκέψης.

Ο ήλιος διαγράφει το βιοκλιματικό του κύκλο φωτίζοντας εδώ και 150 χρόνια το κτίριο Αβέρωφ. Τον τελευταίο καιρό, λάμπουν στις αχτίνες του οι αρμολογήσεις της όψης τονισμένες από γραφίτη. Σωματίδια σκόνης γεμίζουν το αίθριο. Είναι τα μόνα που το γεμίζουν. Η ζωή έχει αφαιρεθεί από το πρότερο σπίτι της αρχιτεκτονικής σχολής. Οι φοιτητές γεμίζουμε τις αίθουσες του κτίριου Χημικών. Αναμένουμε την επιστροφή μας σε έναν χώρο που ετοιμάζεται για να αδρανοποιηθεί. Η αναγωγή του κτιρίου Αβέρωφ σε μνημείο έχει γίνει εδώ και πολλά χρόνια. Δεν του αποδόθηκε για την Αρχιτεκτονική του ποιότητα, η οποία στο πέρασμα των χρόνων έχει αμφισβητηθεί, αλλά σαν σκηνικό της
πτώσης της δικτατορίας. Η σημασία της ζωής που έκλεισε στο σώμα του καθρεφτίστηκε στην μνημειοποίηση του όχι ο αναγεννησιακός του διάκοσμος ή οι αρχαϊκοί ρυθμοί. Το
Αβέρωφ ξεσκονίζεται. Τα μάρμαρά του έχουν λουστραριστεί και ο ζωγραφικός διάκοσμος επανήλθε στην πρότερη του αίγλη. Σε κάποια σημεία οι οπές από τις σφαίρες που έχει “φάει” κρύφτηκαν. Το Αβέρωφ έμεινε στο καρέ του. Η ζωή έφυγε από αυτό. Έντονες συζητήσεις θέλουν το Αβέρωφ να μετατραπεί σε μουσείο. Είναι η αναμενόμενη κατάληξη της αδρανοποίησης ενός κτιρίου. Με τον τρόπο αυτό κανείς δεν θα μουτζουρώσει ξανά τους τοίχους, και κανείς δεν θα σκεφτεί σε αυτό για το μέλλον του. Το Αβέρωφ είναι ένα κτίριο μνημείο όσο η ζωή μέσα του συνεχίζει να προσφέρει ελπίδα.

Οι πρόσφατες καταστροφές που υπέστη το Αβέρωφ στα Δεκεμβριανά έχουν πολλαπλές αναγνώσεις. “Μας φταίνε οι γνωστοί-άγνωστοι που δεν επικοινωνούν με τα λαξεύματα της τέχνης πάνω στα μάρμαρα;” ή μήπως μας φταίει μια κοινωνία στην οποία τα μνημεία αντιμετωπίζονται σαν εκφραστές μιας πολιτικής κατάστασης και δέχονται την οργή των μαζών; Ο ορθολογισμός του γερμανικού προσωπείου του κτιρίου, που συνομιλεί άμεσα με την τριλογία της Πανεπιστημίου, εκφράζει καθεστωτικά αισθήματα άσχετα με τον παλμό των φοιτητών του ’74, του 2009.. Όσο η ζωή φεύγει από το Αβέρωφ και μένει η λουστραρισμένη πρόσοψη, το κτίριο θα αποκόπτεται από το συλλογικό συνειδητό ως μνημονικό κρεμαστάρι της ανατροπής και της ελπίδας και θα γίνεται ψυχρό μνημείο μιας ξενόφερτης αρχιτεκτονικής που θαυμάστηκε για λόγους εθνικής συνοχής. Τότε θα δέχεται πολύ περισσότερα πυρά απ’ ότι σήμερα.

Η ζωή οργιάζει στα κτίρια που πλαισιώνουν το Αβέρωφ. Μαζί με την μουσειοποίηση του Αβέρωφ τίθεται το θέμα της μεταφοράς της σχολής αρχιτεκτόνων στην πολυτεχνειούπολη. Οι υπέρμαχοι της προοπτικής αυτής εκθειάζουν την άπλα του “σύγχρονου” campus, την αποκέντρωση της πανεπιστημιακής κοινότητας, την μεταφορά (αντί της κατάργησης) του ασύλου, σε ένα μέρος που δεν θα καθίσταται προβληματική η εφαρμογή του. Η ερήμωση του κέντρου από την έξαλλη νεολαία, η τακτοποίηση και μουσειοποίηση του. Η αδράνεια. Από εκεί που στεκόμασταν ως φοιτητές ανάμεσα στο δίπολο “καρδιά” ή “έντερο” του Μπίρη (aka Αβέρωφ ή Χημείο) , καλούμαστε να εξοβελιστούμε από τον οργανισμό της πόλης σαν παράσιτα. Οι αρχιτέκτονες είναι οι μικροοργανισμοί της πόλης, η τοποθέτηση τους στα μοντερνιστικά κουτιά της πολυτεχνειούπολης έξω από τον αστικό ιστό θα μορφώσει γενιές αρχιτεκτόνων δίχως αστική παιδεία. Το κτίριο Αβέρωφ με τη συγκεντρωτική δομή του αιθρίου διαμόρφωνε το ιδανικό περιβάλλον για τη συλλογική πρακτική του αρχιτεκτονικού λειτουργήματος. Η ζωή μας στο Χημείο έχει ήδη λάβει μια νότα ατομισμού. Στον επόμενο τόνο η ώρα θα είναι κρίσιμη.\ Τα κτίρια στο κέντρο ερημώνουν. Η πολυτεχνειούπολη χτίζεται. Το άσυλο είναι μία σημαία στην οποία τυλίγεται όλος ο φόβος της μικροαστικής κοινωνίας. Το άσυλο συνοδεύει κάθε αναφορά σε βανδαλισμό, και γίνεται βασικό επιχείρημα της μουσειοποίησης του κέντρου. Η δράση και η αντίδραση της φυσικής νομοτέλειας. Οποιαδήποτε κοινωνική ανατάραξη προκαλεί ακόμη μεγαλύτερο συντηρητισμό και αδράνεια. Στη συζήτηση για το άσυλο απουσιάζει η αναφορά στην εκ των έσω κατάργησή του. Η κατευθυνόμενη πολιτική σκέψη στις σχολές. Η κατευθυνόμενη πολιτική σκέψη στα σπίτια μας. Η αδράνεια της κοινωνικής ανησυχίας είναι βασικό αποτέλεσμα της καταστρατήγησης του άσυλου του εγκεφάλου μας.

Το άσυλο έχει απαξιωθεί από τα μέσα του και όλη η φασαρία γίνεται για να πέσουν τα χωρικά προσχήματα. Η ζωή που άλλοτε γέμιζε το Αβέρωφ κινδυνεύει να μουσειοποιηθεί και η ίδια σε μια μελαγχολική ανάμνηση της ενεργητικότητας. Οι ερχόμενες μέρες μπορεί να γίνουν ακόμη ένα σκηνικό βανδαλισμού του Αβέρωφ. Δεν μας πειράζει που οι γνωστοί-άγνωστοι δεν μπορούν να επικοινωνήσουν με τα λαξεύματα της τέχνης. Πειράζει που η συζήτηση θα στραφεί στην εξοστράκιση μας από το χώρο ζωής μας. Αφού προστατέψουμε το κεφάλι μας πρέπει οι ίδιοι να είμαστε εδώ για να προστατέψουμε τη ζωή στο Αβέρωφ. Να το κάνουμε δικό μας. Να το κάνουμε ξανά από μνημείο κτίριο.

"Αυτό 'ναι που κάποτε μας ξενίζει-
η υπερτροφία του αμετάβλητου"
"Ελένη", Γιάννης Ρίτσος.

Τι ζητάει η ξανθιά στον Κίσσαβο;

Ανέβηκαν, Κυριακή ξημερώματα, τα λεωφορεία ψηλά στο βουνό. Έξι τον αριθμό. Ο σκοπός τους, άγιος: Δεντροφύτευση! Μαθητές πολλοί, γονείς, εκδρομείς του Σαββατοκύριακου, εθελοντές που έχουν ανάγκη «κάτι να κάνουν» μα δεν ξέρουν τι. Φυσικά, κάμερες, δημοσιογράφοι και λογής επίσημοι.
Έξι λεωφορεία, αγκομάχησαν καβαλώντας τις πλαγιές του Κίσσαβου, ώσπου έφτασαν ψηλά, στα ορεινά λιβάδια. Κοντά στα 300 μέτρα από την κορυφή, στο γυμνό του βουνού, δίπλα στο καταφύγιο του Ορειβατικού, ξεπέζεψαν οι Λαρισαίοι με σκοπό να «κάνουν το βουνό όμορφο».
Χίλια δέντρα, έλατα και πεύκα, φυτεύτηκαν εκείνο το πρωί στο τέρμα του ολοκαίνουργιου δρόμου που οδηγεί στο καταφύγιο. Δρόμου που κατασκευάστηκε για την «αξιοποίηση» του βουνού και την «ανάπτυξη» της τουριστικής βιομηχανίας του Νομού. Χίλια δέντρα φυτεύτηκαν στο βουνό που έχει χαρακτηριστεί ως περιοχή εξαιρετικού φυσικού κάλλους και προστατεύεται από το πανευρωπαϊκό Δίκτυο Φύση 2000.

Την ώρα που οι εκδρομείς της Κυριακής – παιδιά, μεγάλοι, κάμερες, δημοσιογράφοι, και λογής επίσημοι – καθησύχαζαν τις οικολογικές τους ανησυχίες, πίσω στην πόλη ηχούσαν τα όργανα: «που πάτε ωρέ παιδιά, στην υποαλπική ζώνη, στο «γυμνό» του βουνού, να κάνετε αναδάσωση»;
Αναδάσωση! Μια λάθος λέξη που ειπώθηκε ίσως εκατέρωθεν –από τους επικριτές και μπορεί και από μέρος των διοργανωτών – ήταν αρκετή να εκτρέψει τη συζήτηση και να χαθεί η ουσία. Ξεχάστηκε το άστοχο (τουλάχιστον) του εγχειρήματος και συζητήθηκε το επουσιώδες.
Το ουσιώδες: Επιλέχθηκε να γίνει δεντροφύτευση χιλίων δέντρων στην υποαλπική ζώνη του βουνού, όπου οι πιθανότητες να επιζήσουν τα νεαρά φυτά είναι ελάχιστες. Δεν είναι μόνο οι καιρικές συνθήκες που ούτως ή άλλως δεν ευνοούν το εγχείρημα, είναι και το γεγονός ότι στην περιοχή κυκλοφορούν μεγάλα κοπάδια βοοειδών ελευθέρας βοσκής, στα οποία προσφέρουμε θαυμάσιο γεύμα.
Όμως, το ένα λάθος φέρνει το άλλο: «θα μεριμνήσουμε ώστε να περιφράξουμε το χώρο», αποφάνθηκαν οι αρμόδιοι. Έτσι, σταδιακά, μια απλή λάθος επιλογή μπορεί να οδηγήσει σε περιβαλλοντική εκτροπή.


Γιατί όμως επελέγη η συγκεκριμένη περιοχή για το εγχείρημα; Γιατί οι εμπνευστές μιας τέτοιας – θεάρεστης κατά τα άλλα – πρωτοβουλίας δεν την έκαναν σε μια υποβαθμισμένη αστική περιοχή όπου το πράσινο και απόλυτα αναγκαίο είναι και λείπει. Ερμηνεύοντας το ανερμήνευτο, τη σκέψη δηλαδή των αυτοδιοικητικών παραγόντων, κατέληξα – εγώ και πολλοί άλλοι - στο μόνο προφανές και λογικό συμπέρασμα: επικοινωνία! Θέλοντας να διαφημίσουν τον καινούργιο δρόμο ως το καταφύγιο Κίσσαβου, και ελπίζοντας στην προσέλκυση τουριστών, θα σκέφτηκαν ότι μπορούν να πετύχουν πολλά τρυγόνια με ένα σμπάρο.
Στο σημείο αυτό τελειώνει η επικαιρότητα, σχολάει η οικολογία κι αναλαμβάνει η φιλοσοφία.
Λέξεις κλειδιά για να βγάλει κανείς συμπέρασμα: «αξιοποίηση» και «ανάπτυξη». Τι σημαίνει αξιοποίηση; Ελληνικά είναι. Απλά. Δεν ζητά κανείς από κανέναν να μας πει τι σημαίνει «ασκαρδαμυκτί». Αξιοποίηση σημαίνει ότι κάτι ή δεν έχει αξία ή η αξία του φθίνει και κάνω κάτι ώστε να αποκτήσει τέτοια. Βέβαια, όταν χρησιμοποιείται από πολιτικούς, η έννοια αξία περιορίζεται στην οικονομική αξία. Σ’ αυτήν που αποτιμάται με χρήμα. Με την ίδια σημασία χρησιμοποιείται και η λέξη «ανάπτυξη». Ανάπτυξη για τους πολιτικούς είναι εκείνη η διαδικασία που μέσα από παρεμβάσεις, έργα, υποδομές, προσκαλεί επενδύσεις που «αξιοποιούν» πηγές και έχουν σαν αποτέλεσμα την αύξηση των οικονομικών μεγεθών και την παραγωγή εισοδήματος. Δεν είχε, λοιπόν, αξία ο Κίσαβος καθώς δεν παρήγαγε το αναμενόμενο «προϊόν» για το Νομό (κι εδώ «προϊόν» εννοούμε το χρήμα). Τι θέλει ο τουρίστας; Δρόμο για να ανέβει; Τον φτιάξαμε! Μέρος να μείνει; Έχει εκεί ένα καταφύγιο, στην ανάγκη θα το μεγαλώσουμε, θα το εκσυγχρονίσουμε, θα το βελτιώσουμε. Δεν μπορεί όμως να έρχεται ο τουρίστας στο βουνό και να μη βλέπει δέντρα! Βουνό και δέντρα τα έχει ταυτίσει ο τουρίστας. Άρα, δίπλα στο ορειβατικό καταφύγιο, φυτεύουμε δέντρα. Αν μας ζητηθεί, και πισίνες θα φτιάξουμε, και νερά θα εκτρέψουμε, και παιδότοπο, και Disneyland θα του παρέχουμε. Να μην παραλείψω ότι θα χρειαστεί να ισοπεδώσουμε μια κάποια περιοχή (πολλές ελεύθερες έχει εκεί) για να παρκάρει ο τουρίστας το καινούργιο 4Χ4 να το βλέπει η ξανθιά και να ξεκουμπώνει το πάνω κουμπί από το πουκάμισο. Άβυσος η ψυχή των ¨αρμόδιων" και το ντεκολτέ της ξανθιάς. Άβυσος. Σαν αυτή που χάσαμε τη λογική μας την Κυριακή που μας πέρασε….

Κοπεγχάγη: Αρχή ή τέλος;

Μετράμε ήδη αντίστροφα τις ημέρες πριν από την Συνδιάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή και οι προβλέψεις για την κατάληξή της διίστανται. Αναλυτές και παράγοντες κυβερνήσεων εκφράζουν από επιφυλάξεις έως πλήρη απογοήτευση για την επίτευξη συμφωνίας τον ερχόμενο Δεκέμβρη στην πρωτεύουσα της Δανίας.

Χαρακτηριστικές του κλίματος είναι οι δηλώσεις του Βρετανού υπουργού Ενέργειας και Κλιματικών Αλλαγών, Εντ Μιλιμπαντ ο οποίος εκτιμά ότι μόνο μια πολιτική συμφωνία είναι εφικτή και όχι δεσμευτικές αποφάσεις σχετικά με τον ποσοτικό περιορισμό ρύπων ή την χρηματοδότηση δράσεων σε αναπτυσσόμενες χώρες.
"Αν δε αναλάβουμε άμεση δράση, η πραγματικότητα είναι ότι κάποια μικρά νησιά των αναπτυσσόμενων κρατών δεν θα βρίσκονται στο χάρτη σε κανά δυο δεκαετίες. Σίγουρα πάντως όχι στο τέλος του αιώνα" δήλωσε ο ίδιος περιγράφοντας με δραματικό ίσως τρόπο την κρισιμότητα της κατάστασης.

Το άσχημο κλίμα ήρθαν να επιβεβαιώσουν τόσο οι δηλώσεις του Μπαράκ Ομπάμα, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι η σύναψη νομικής συνθήκης θα είναι κατά τη γνώμη του αδύνατη, όσο και η εμμονή της Κίνας για μη διεύρυνση της συνθήκης του Κιότο.

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, από την μεριά τους, κατέθεσαν τις προτάσεις τους, κομβικά σημεία των οποίων είναι:

• Μείωση των παγκόσμιων εκπομπών κατά τουλάχιστον 80% μέχρι το 2050, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.
• Ελάχιστη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου των ανεπτυγμένων κρατών κατά 40% έως το 2020, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990.
• Ετήσια χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων κρατών ύψους €115 δις έως το 2020, για δράσεις μείωσης των εκπομπών, προσαρμογής και τερματισμού της αποδάσωσης.
• Επίτευξη μηδενικού ισοζυγίου δάσωσης και αποδάσωσης έως το 2020.

Κανείς βέβαια δεν πιστεύει ότι οι θέσεις αυτές θα υιοθετηθούν από τη Συνδιάσκεψη και η πιθανότητα να βαλτώσουν οι διαπραγματεύσεις και να οδηγηθούμε σε μια αναβολή η οποία θα είναι καταστροφική ή σε μια χαλαρή συμφωνία που δεν θα είναι δεσμευτική για τους συμμετέχοντες ή δεν θα φέρνει καμιά ουσιαστική μεταβολή στα δεδομένα, είναι ορατή. Μια τέτοια προοπτική είναι απευκταία και οι προσπάθειες να μη χαθεί αυτή η μάχη για τον πλανήτη, θα συνεχίζονται ως την τελευταία στιγμή. Είναι αισιόδοξο ότι υπάρχουν άνθρωποι σε καίριες θέσεις που αγωνιούν και μάχονται: «Το ρολόι έχει φθάσει σχεδόν στο σημείο μηδέν», επισήμανε ο Ιβο ντε Μπόερ, επικεφαλής του Γραφείου του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, στην πρόσφατη προπαρασκευαστική της Συνδιάσκεψης συνάντηση της Βαρκελώνης, ενώ η υπουργός Κλίματος και Ενέργειας της Δανίας, Κόνι Χέντεγκααρντ, κάλεσε τους διαπραγματευτές να παραδώσουν στους προϊσταμένους τους υπουργούς ξεκάθαρες επιλογές, ώστε να ληφθούν το γρηγορότερο δυνατόν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος και να αποφευχθεί περαιτέρω επιδείνωση της κατάστασης.

Αρθρο μου, από την σελίδα "Οικολογία" της εφημερίδας "ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΗΧΩ" φύλλο Κυριακής 8 Νοέμβρη 2009

Η Μαργαρίτα των Οικολόγων στο Πράσινο Υπουργείο

Ένας καλός μου φίλος, μου έλεγε πριν τις εκλογές ότι το ΠΑΣΟΚ αν θέλει να σταθεροποιηθεί στην κυβέρνηση πρέπει να κερδίσει καινούργιους κοινωνικούς συμμάχους. Όταν τον ρώτησα τι εννοεί μου απάντησε ότι πρέπει να γίνει πιο πράσινο. «Το χρώμα το έχει» μου απάντησε, «ας υιοθετήσει και τις πολιτικές». Οι επιλογές του Γιώργου Παπανδρέου τόσο πριν τις εκλογές του Οκτώβρη όσο και με τον σχηματισμό της κυβέρνησης, δείχνουν ότι έχει κατανοήσει και την δυναμική του οικολογικού κινήματος αλλά και την ανάγκη το κόμμα του να υιοθετήσει «πράσινες» πολιτικές.
Η τοποθέτηση της Μαργαρίτας Καραβασίλη ως επικεφαλής της Ειδικής Γραμματείας Επιθεώρησης Περιβάλλοντος και Ενέργειας έρχεται να επιβεβαιώσει όχι απλά τις προθέσεις της νέας κυβέρνησης αλλά τη διάθεση να τις κάνει πράξη. Έρχεται επίσης να στείλει μια σειρά μηνυμάτων σε όλους τους εμπλεκόμενους με το περιβάλλον.
Πρώτα από όλα η επιλογή της κ. Καραβασίλη δείχνει την απόφαση της ηγεσίας του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής για πλήρη διαφοροποίηση από το ένοχο παρελθόν της συγκατοίκησης με τα Δημόσια Έργα, καθώς η επιλεγείσα έχει διωχθεί δικαστικά από τους εκλεκτούς της - γκρίζας για τα οικολογικά ζητήματα - περιόδου Σουφλιά.
Δεύτερο, σηματοδοτεί την απόφαση ενίσχυσης του ρόλου των ελεγκτικών μηχανισμών στην προσπάθεια για εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Ας μην ξεχνάμε ότι η κ. Καραβασίλη υπήρξε επικεφαλής των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος επί σειρά ετών και έχει εισηγηθεί αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των. Η δημιουργία άλλωστε ειδικής Γραμματείας Επιθεώρησης Περιβάλλοντος δείχνει τον αναβαθμισμένο ρόλο που θα κληθούν να παίξουν οι επιθεωρητές στις νέες υπό διαμόρφωση συνθήκες.
Τρίτο, η επιλογή για μια τόσο σημαντική θέση ενός ατόμου που στις τελευταίες εκλογές ήταν υποψήφια βουλευτής άλλου κόμματος, έρχεται να επιβεβαιώσει την δηλωμένη απόφαση του πρωθυπουργού για τον σχηματισμό ευρύτερων συμμαχιών και συγκλίσεων ακόμα και σε κυβερνητικό επίπεδο, όσο και αν αυτό ενοχλεί κάποιους στον σκληρό κομματικό του πυρήνα.
Αλλά και για το εγχώριο οικολογικό κίνημα, ανεξάρτητα από κομματική ένταξη, η τοποθέτηση της κυρίας Καραβασίλη, αποτελεί νίκη. Η σταθερή και αδιαπραγμάτευτη στάση της σε κορυφαία ζητήματα ρύπανσης, όπως αυτό του Ασωπού, δείχνει ότι ακόμα και σε κεντρικό κυβερνητικό επίπεδο τα ζητήματα αντιμετώπισης της ρύπανσης θα είναι στην πρώτη γραμμή το επόμενο χρονικό διάστημα.
Η ηγεσία του ΥΠΕΚΑ θα έχει πολλή δουλειά τους μήνες που έρχονται. Τα πρώτα δείγματα γραφής μας γεμίζουν με αισιοδοξία ότι θα δρομολογηθούν λύσεις και για προβλήματα που ταλανίζουν τη Θεσσαλία τα τελευταία χρόνια. Εδώ θα είμαστε, να χειροκροτήσουμε για τα θετικά αλλά και για να ψέξουμε για τα αρνητικά.

Αρθρο μου, από την σελίδα "Οικολογία" της εφημερίδας "ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΗΧΩ" φύλλο Κυριακής 8 Νοέμβρη 2009

Ενιαίος Φορέας Διαχείρισης Υδάτων

Χρειάστηκαν δύο μέρες έντονων καιρικών φαινομένων για να γίνουμε μάρτυρες – για μια ακόμη χρονιά – πλημμυρικών φαινομένων στην πεδιάδα της Θεσσαλίας. Χιλιάδες στρέμματα των Παρακάρλιων περιοχών βρίσκονται ακόμη κάτω από το νερό. Αν τις επόμενες ημέρες παρατηρηθούν παρόμοια ύψη βροχοπτώσεων – πράγμα καθόλου απίθανο -, οι αγρότες της περιοχής θα βρεθούν αντιμέτωποι με τεράστια οικονομική καταστροφή καθώς θα είναι αμφίβολη η δυνατότητα σποράς, ιδιαίτερα σιτηρών, των κατακλυσμένων εκτάσεων.
Ακούστηκαν πολλά για τις αιτίες που προκάλεσαν το γεγονός και άλλα τόσα για τις ευθύνες. Πολλοί δείχνουν να παραβλέπουν το γεγονός ότι δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει κάτι παρόμοιο και ότι πιθανότατα θα ξανασυμβεί και στο μέλλον αν δεν μάθουμε από τα παθήματά μας.
Στο πολύπλοκο και δαιδαλώδες δίκτυο των δρόμων του νερού ανά τη Θεσσαλία, ο καθένας κάνει ό,τι θέλει. Βαθαίνει ή μπαζώνει κανάλια, κατασκευάζει παράνομα φράγματα, ανοίγει ή κλείνει θυροφράγματα χωρίς κεντρικό σχεδιασμό, χωρίς ενημέρωση, χωρίς μελέτη. Ιδιώτες, ομάδες παραγωγών, τοπικοί αυτοδιοικητικοί παράγοντες, δήμαρχοι, νομάρχες, Τ.Ο.Ε.Β., παρεμβαίνουν στις κοίτες σαν να είναι οικόπεδό τους. Από την άνοιξη και μετά δεκάδες χωματουργικά μηχανήματα οργώνουν τη Θεσσαλία και κατασκευάζουν εκατοντάδες παράνομα χωμάτινα φράγματα με σκοπό να συγκρατήσουν το λιγοστό ούτως ή άλλως νερό προκειμένου να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες των καλλιεργειών σε νερό. Θα πει κανείς, και θα το δεχτώ, ότι η εξασφάλιση της αγροτικής παραγωγής επιβάλει την τακτική αυτή η οποία από μόνη της δεν είναι πρόβλημα αλλά μια κάποια λύση.
Πρόβλημα μπορεί να γίνει – και συχνά γίνεται – από την στιγμή που αρχίζουν οι φθινοπωρινές καταιγίδες. Πολλοί – ιδιώτες οι φορείς – παραβλέπουν τις προτροπές των αρμόδιων υπηρεσιών και δεν καταστρέφουν τις αυθαίρετες κατασκευές στις κοίτες των υδατορευμάτων μετά το τέλος της αρδευτικής περιόδου. Φοβούμενοι μια ξηρή χρονιά, διατηρούν τα φράγματα μέχρι να σημάνει κίνδυνος. Τότε μόνο τα ανοίγουν. Τα ανοίγουν όμως χωρίς συντονισμό, χωρίς σχέδιο, χωρίς ενημέρωση όσων βρίσκονται σε περιοχές στην πορεία του νερού και έχουν και εκείνοι φράγματα. Τα αποτελέσματα αυτής της τακτικής βιώνουν αυτές τις μέρες οι αγρότες στο Καλαμάκι Λάρισας και στις γύρω περιοχές. Τις βιώνει επίσης και ο μεγάλος ταμιευτήρας της Κάρλας, καθώς χιλιάδες κυβικά νερού οδηγούνται καθημερινά στον Παγασητικό και όχι στην Κάρλα προκειμένου να στραγγίξουν το συντομότερο δυνατό οι πλημμυρισμένες εκτάσεις
Η δημιουργία ενός φορέα ανά λεκάνη απορροής ο οποίος θα είχε την ευθύνη συνολικά τόσο για το νερό όσο και για τα έργα που το αφορούν ή σχετίζονται μ’ αυτό, θα απέτρεπε τέτοια φαινόμενα. Τέτοιος φορέας όμως δεν έχει συσταθεί και η υπάρχουσα διεύθυνση διαχείρισης υδάτων της περιφέρειας ούτε στελεχωμένη είναι ούτε σχετικές αρμοδιότητες έχει. Πολύ περισσότερο, κανείς δεν έχει διάθεση να συγκρουστεί με τους τοπικούς αιρετούς παράγοντες που με νοοτροπία «ιδιοκτήτη», επιμένει να κάνει ό,τι θέλει, όπου θέλει γιατί έτσι θέλει .
Το νομοθετικό πλαίσιο υπάρχει από τον Δεκέμβρη του 2003, αν και δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες επίσης. Σύντομα, θα αρχίσουν να τρέχουν και τα πρόστιμα από τη μεριά των Βρυξελών επειδή για μια ακόμη φορά θα αποδειχτούμε αναξιόπιστοι. Αν η κυβέρνηση θεωρεί το νόμο ελλιπή, ή αν κρίνει ότι χρειάζεται βελτίωση ή προσαρμογή στις νέες συνθήκες, ας το κάνει άμεσα. Διαφορετικά, του χρόνου τέτοια εποχή θα μιλάμε πάλι για καταστροφές και θα ψάχνουμε τις αιτίες και τους υπεύθυνους.

Αρθρο μου, από την σελίδα "Οικολογία" της εφημερίδας "ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΗΧΩ" φύλλο Κυριακής 8 Νοέμβρη 2009